0915.916.915

“Quyền lực” của bán lẻ

Thời bao cấp thường có câu thơ vui: “Bắt cởi trần được cởi trần, cho may ô mới được phần may ô”. Đó là thời mà từng hạt gạo, mớ rau, miếng thịt đều được phân phối theo kiểu ban phát, có những mậu dịch viên đầy quyền lực. Vậy còn bây giờ, khi nền kinh tế đã hội nhập sâu, rộng vào kinh tế địa cầu, có còn cảnh người tiêu dùng phải nhận lời sự “điều khiển” của những người phân phối lẻ hay không?

“Quyền lực” của người phân phối

Muốn ăn mít, nhưng không dám mua mít ngoài chợ vì sợ bị tiêm hóa chất, chị Nguyễn Vân Kiều (ở ngõ 290 Ngọc Thụy, Gia Lâm, Hà Nội) ghé trọng điểm thương mại Big C Long Biên mua mít và đành bỏ đi đến 1/3 miếng mít vì sượng, nhạt và xơ. Chị Kiều cho biết, có lục tung cả trọng điểm thương mại Big C Long Biên cũng chẳng thể mua được miếng mít chín hơn, “vì họ chỉ phân phối loại mít đây”. Không phải chỉ mít, mà chuối, dứa, xoài… và nhiều loại hoa quả khác được bày phân phối ở những trọng điểm thương mại cũng non và xanh chứ không chín cây như những loại bày phân phối ngoại khu, nhưng người tiêu dùng nhận lời mua những hoa quả “sượng” ấy vì yên tâm hơn về an toàn thực phẩm.

thi truong ban le: nguoi tieu dung van bi dieu khien hinh 1
Hoa quả được bày phân phối ở trọng điểm thương mại (Ảnh minh hoạ: KT)

Chị Nguyễn Minh Huyền ở quận Bình Thạnh, TP.HCM là người Hà Nội vào sống ở TP.HCM gần 10 năm nay. Chị Huyền cho biết, ngày mới vào chị khổ sở đi tìm những gia vị, thực phẩm có khẩu vị miền Bắc, vì chỉ quen ăn nước mắm Cát Hải, Hải Phòng. Thế nhưng ở TP.HCM không phân phối loại nước mắm đây, chị đành chuyển hướng sang tập làm quen có nước mắm Nha Trang, Phú Quốc và thậm chí không còn chịu được nước mắm Cát Hải yêu thích trước kia, vì giờ nhận ra “vừa mặn vừa gắt”.

Chị Kiều, chị Huyền và hàng triệu người tiêu dùng không hề nhận ra rằng thói quen tiêu dùng của mình đang bị “người khác” điều khiển, chi phối. Nhưng sự thật là ngày ngày, những nhà phân phối lẻ hàng hóa, dịch vụ từ trọng điểm thương mại, trọng điểm thương mại, chợ, cửa hàng tiện dụng đến cả những gánh hàng rong… đang tác động từng bước, từng bước đến tập quán tiêu dùng của bạn, từ ăn đến mặc, từ vui chơi đến những dịch vụ tiện ích khác.

Người phân phối và những quyền lực mềm

Giám đốc Công ty chăn ga gối đệm Thanh Bình, Hà Nội từng chia sẻ, để đưa được hàng vào 1 hệ thống phân phối lẻ danh tiếng, công ty đã phải nhận lời mức giá do trọng điểm thương mại này đưa ra. Mức giá này nếu so có chi phí sản xuất thì hầu như công ty không có lợi nhuận, nhưng bù lại, sản phẩm được tiêu thụ có số lượng rất lớn, chắc chắn việc khiến cho người lao động và duy trì làm việc sản xuất kinh doanh. Dòng sản phẩm riêng biệt của Công ty chỉ sản xuất cho hệ thống phân phối này cũng hình thành từ đây.

PC_Article_Middle

Việc những trọng điểm thương mại lớn đưa ra những nhãn hàng riêng cũng là 1 nhữngh sử dụng “quyền lực mềm” để tạo nên những sản phẩm riêng biệt như dòng sản phẩm WOW của trọng điểm thương mại Big C. Phương thức sản xuất nhãn hàng riêng này cũng tương tự như câu chuyện của Thanh Bình: công ty phân phối lẻ đặt hàng sản xuất theo nguyên tắc chất lượng, giá cả riêng của mình, có nhãn mác riêng và chỉ tiêu thụ trong hệ thống của mình. Bằng nhữngh làm đây, nhà phân phối không sợ bị tranh đua, còn nhà sản xuất ép buộc phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất của mình theo “mệnh lệnh” của đơn đặt hàng.

Phát huy “quyền lực” phân phối lẻ như thế nào?

Theo báo cáo Chỉ số phát triển phân phối lẻ toàn cầu (GRDI) được ra mắt bởi Công ty giải đáp Mỹ năm 2017, Việt Nam xếp địa điểm thứ 6 và nằm trong top 30 quốc gia đang phát triển có phân khúc phân phối lẻ sôi động nhất địa cầu. Một loạt những nhà phân phối lẻ nổi tiếng đến từ Nhật Bản, Thái Lan, Hàn Quốc, Pháp… đã đẩy mạnh đầu tư vào Việt Nam. Con số thống kê của Công ty nghiên cứu kỹ phân khúc Nielsen Việt Nam cho biết, 80% doanh số phân phối hàng tiêu dùng nhanh ở Việt Nam vẫn đến từ kênh thương mại truyền thống có dao động 1,3 triệu cửa hàng phân phối lẻ trên cả nước.

Trên thực ở, đã có những công ty đi đầu trong việc phát triển mạng lưới phân phối song song có thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm sản xuất trong nước và có sản phẩm sạch đến người tiêu dùng. Đơn cử như Saigon Co-op có mạng lưới trọng điểm thương mại phát triển từ Nam ra Bắc, VinGroup có hệ thống 800 cửa hàng tiện lợi VinMart giảm chiết khấu cho hàng hóa đưa vào trong trọng điểm thương mại, đầu tư trở lại sản xuất hàng hóa sạch phân phối trong chuỗi của mình… hay Hapro có những lễ hội nông sản đặc sản phối hợp có chính quyền những tỉnh Sơn La, Đồng Tháp… Nhưng số công ty này còn ít.

Không ít công ty phân phối lẻ tiên tiến lại chưa kiểm soát được đội ngũ nhân viên của mình, dẫn đến hiện trạng hàng hóa sản xuất trong nước phải mất phí bôi trơn mới được vào trọng điểm thương mại, lên quầy kệ. Trong những cuộc khủng hoảng về giá, mà rõ rệt nhất là giá sữa, dù có tới hơn 200 nhà nhập khẩu sữa, thì giá sữa phân phối trong nước vẫn chỉ do những đầu mối chính chi phối. Tình trạng này cũng diễn ra vào những thời điểm cao điểm của những mặt hàng dầu ăn, bia, nước giải khát… Điều đây có nghĩa là “quyền lực” của những nhà phân phối lẻ thời điểm này hoàn toàn không hướng về ích lợi của người tiêu dùng.

Như vậy, câu chuyện cộng tham dự vào chuỗi giá trị, “đôi bên cộng có lợi”, vẫn chỉ là hô khẩu hiệu cho sang./.

Thu Thùy/Báo TNVN

Bạn đang xem chuyên mục Blog duanresidence.net của dự án The Residence 1 củ chi tọa lạc ở Võ Văn Bích, xã Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi, Tp.HCM

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*